PODSUMOWANIE PIERWSZEJ EDYCJI TZADIK POZNAŃ FESTIWAL
Szanowni Państwo,
zakończyła się pierwsza edycja TZADIK POZNAŃ FESTIWAL (9-11 sierpnia 2007), podczas którego w dawnej poznańskiej synagodze przy ul.Wronieckiej - od wielu lat spełniającej funkcję pływalni miejskiej - wystąpili: legendarny JOHN ZORN ze swoim kwartetem Masada i pianistą URI CAINEM (w składzie specjalnie przygotowanym na ten festiwal - i po raz pierwszy w Europie!), JAMIE SAFT TRIO oraz francuski kwartet ZAKARYA.
Podczas finałowego wieczoru na Dziedzińcu Urzędu Miasta - mimo niekorzystnych warunków atmosferycznych - kilkusetosobowa publiczność wysłuchała „gorącego" koncertu KOBY ISRAELITE BAND, Zakaryi oraz Macieja Filipczuka.
Po każdym koncercie - do świtu - muzycy zaproszeni na TZADIK POZNAŃ FESTIWAL, uczestniczyli w jam sessions odbywających się w klubie DRAGON.
Dużym zainteresowaniem cieszyły się także projekcje filmów dokumentalnych z muzyką Johna Zorna w KINIE MUZA, spotkanie z AGNIESZKĄ SABOR, autorką książki Sztetl. Śladami żydowskich miasteczek oraz festiwalowa KSIĘGA, w której, obok historycznych zdjęć poznańskiej synagogi, znalazły się m.in. szkice Dainy Kolbuszowskiej [o historii synagogi], Bożeny Muszkalskiej [o historii muzyki klezmerskiej] czy wypisy z Martina Bubera [Opowieści chasydów] i Edmonda Jabesa [Księga pytań].
Wielkim wydarzeniem festiwalu był sobotni performance poetycki SŁOWO ŚWIĘTE, SŁOWO PRZEKLĘTE, z udziałem EWY LIPSKIEJ, RYSZARDA KRYNICKIEGO i PIOTRA MATYWIECKIEGO, oraz muzyków - Mateusza i Marka Pospieszalskich.
Nie odbył się tylko planowany w piątek koncert krakowskiej formacji BESTER QUARTET (dawny The Cracow Klezmer Band). Przyczyna odwołania tego wydarzenia była niezależna od organizatorów festiwalu. Wbrew zapowiedziom i ustaleniom zespół nie przybył do poznańskiej synagogi - ani na próbę, ani na koncert. A wersja przedstawiona przez Bester Quartet, mówiąca o „niedopełnieniu obowiązków przez Organizatorów", jest tak samo prawdziwa, jak historia, że to sami muzycy zawieźli materiał na pierwszą płytę Johnowi Zornowi do Nowego Jorku.
Organizatorzy TZADIK POZNAŃ FESTIWAL - Fundacja Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego MALTA oraz Multikulti Projekt - pragną podziękować mecenasom, sponsorom i tym wszystkim, którzy przyczynili się do istnienia festiwalu, a szczególnie Władzom Miasta Poznania, pani Alicji Kobus i Związkowi Gmin Wyznaniowych Żydowskich w Poznaniu, Estradzie Poznańskiej, Gutek Film oraz Aquatic.
Gorąco dziękujemy także wszystkim przedstawicielom mediów - za ich relacje, głosy i opinie, które pomogą nam jeszcze lepiej przygotować drugą edycję festiwalu.
z serdecznymi pozdrowieniami
biuro prasowe TPF
ps. DO ZOBACZENIA ZA ROK!
TZADIK POZNAŃ FESTIWAL [9-11 sierpnia 2007]
to próba wielonurtowego dialogu z kulturą żydowską w miejscu dla Poznania bardzo szczególnym: w synagodze, która na kilka dni przestanie pełnić funkcję pływalni, a stanie się centrum spotkania - historii, tradycji, kultury i ludzi.
W centrum pierwszej edycji festiwalu jest muzyka związana z założoną w 1995 roku przez Johna Zorna kultową nowojorską wytwórnią TZADIK. Związane z nią zespoły dają wyjątkową możliwość zaprezentowania tego, co we współczesnej muzyce (szerzej: kulturze) klezmerskiej najbardziej wartościowe, prawdziwe i najkreatywniejsze.
TZADIK POZNAŃ FESTIWAL to próba opisania fenomenu kultury i tradycji żydowskiej; jej przestrzeni religijnej, muzycznej, społecznej i obyczajowej. To próba wskrzeszenia w Poznaniu ducha tej kultury, który - choć nigdy w niej nie zaginął - z racji desakralizacji synagogi wymaga szczególnej i wrażliwej drogi.
TZADIK POZNAŃ FESTIWAL to wielkie święto muzyki, tradycji i pamięci.
program koncertów →
9 sierpnia | Synagoga
ZAKARYA
MASADA
10 sierpnia | Synagoga
JAMIE SAFT TRIO
BESTER QUARTET
11 sierpnia | Dziedziniec Urzędu Miasta
KOBY ISRAELITE + muzycy z Lautari, Jarosław Bester Quartet...
[kierownictwo: Koby Israelite, Maciej Filipczuk]
imprezy towarzyszące →
kino Muza |
filmy dokumentalne z muzyką JOHNA ZORNA
[m.in. Śmierć człowieka pracy, zwycięzca Doc Review 2006]
Scena na Piętrze |
spotkania [m.in. z Agnieszką Sabor, autorką książki Sztetl. Śladami żydowskich miasteczek]
Synagoga |
performance poetycki [z udziałem EWY LIPSKIEJ, RYSZARDA KRYNICKIEGO i PIOTRA MATYWIECKIEGO]
organizatorzy | Fundacja Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego Malta, Multikulti Project
współorganizatorzy | Estrada Poznańska, Wyznaniowa Gmina Żydowska w Poznaniu
W Poznaniu zagrają →
→ „Avant klezmerski" kwartet, założony w 1999 roku przez francuskiego akordeonistę Yvesa Weyha (Pascal Gully - perkusja, Vincent Posty - gitara basowa, Alexandre Wimmer - gitara, live electronics).
→ Zakarya to współczesny jazz, inspirowany tradycją żydowską, „z domieszką" zadumy, groteski i humoru, z silnymi wpływami improwizacji (niezbędnej wszystkim Tzadikowym muzycznym rozwiązaniom). To muzyka bezpośrednia i energetyczna, zaangażowana i radosna, unikająca ślepych uliczek i banałów. To odświętny i eklektyczny świat, łączący muzykę klezmerską z rockiem, haevy metalem. To eksperyment i poszukiwanie. To radykalizm spod znaku Johna Zorna, którego w grze francuskiego kwartetu uderzyła wielka wrażliwość połączona z szorstkością i surowością brzmienia, pozorne odejście od starej klezmerskiej tradycji pełne eksplozywnego tańca;
→ Pierwsza płyta - Zakarya - została wydana w Tzadiku w 2001 roku, kolejna - Something Obvious - dwa lata później. „To twórcza podróż przez wschodnią Europę z charakterystycznymi dla niej dowcipnymi walcami, kiczowatym akordeonem i bałkańskim rockiem. Łącząc czarujący humor z porywającymi rytmami i zapierającymi dech współbrzmieniami, Zakarya szybko stała się jednym z najbardziej spektakularnych wydarzeń na żydowskiej scenie muzycznej w Europie" (http://www.tzadik.com/);
→ Nie raz wydaje się, że Zakarya balansuje na cienkiej granicy, ale nigdy, oczywiście, jej nie przekracza. Wszystko jest tu zanurzone w jazz-rockowej psychodelii - mocnej, intensywnej, pełnej witalności i swobody. Krzywe zwierciadło i humor są jak melancholia - lekarstwo na rozpacz. A wszystko dzięki spajającym każdą chwilę dźwiękom akordeonu i gitary, które jak szum ulicy - tak konkretny i namacalny - sprowadza wszystko na ziemię.
→ Zespół-legenda. Zespół-marzenie. Zespół-mit. W Poznaniu w składzie:
John Zorn - saksofon altowy
Dave Douglas - trąbka
Greg Cohen - gitara basowa
Joey Baron - perkusja
Uri Caine - fortepian (gościnnie)
→ Co to jest Masada?
Ten najbardziej jazzowy i najsłynniejszy chyba zespół Johna Zorna powstał w 1994 roku. Najpierw jako kwartet (Douglas, Cohen, Baron, Zorn); później Trio (Mark Feldman - skrzypce, Erik Friedlander - wiolonczela, Cohen - kontrabas); później pod nazwą Bar Kokhba Ensemble kryjąc różne składy; od sola do septetu. Dla Masady Zorn pisze tematy zgrupowane w „księgę pieśni" (Masada Songbook). Wreszcie w 2003 roku, na swoje 50. urodziny, zakłada Electric Masada...
→ Czym jeszcze jest Masada?
Słowo pochodzi z języka hebrajskiego (מצדה, Mitzada - forteca) i jest nazwą starożytnej twierdzy żydowskiej położonej na szczycie samotnego płaskowyżu na wschodnim skraju Pustyni Judejskiej nad Morzem Martwym. Mit Masady narodził się podczas wojny żydowsko-rzymskiej - w 73 roku n.e. była jednym z trzech ostatnich punktów oporu przeciw Rzymianom.
W ataku na Masadę (zajmowaną wówczas przez stronnictwo zelotów) brało udział 5 tys. rzymskich żołnierzy i ok. 9 tys. niewolników i jeńców. Zeloci byli bez szans. Ich dowódca, Eleazar ben Jair, zadecydował o zbiorowym samobójstwie. Pozostawiono nietknięte zapasy żywności, aby Rzymianie wiedzieli, że nie wzięli twierdzy głodem. Mężczyźni zabijali żony i dzieci, następnie zabijali się nawzajem. Wybrano jednego, który zabił pozostałych, i siebie. Znaleziono prawie 1 tys. ciał. Ocalały dwie kobiety z pięciorgiem dzieci, ukryte w kanale.
Na Masadzie przez jakiś czas znajdował się w niej rzymski posterunek. Potem przebywali w niej bizantyjscy mnisi (pozostały po nich szczątki mozaikowej kaplicy), ale zostali wymordowani podczas najazdu perskiego lub arabskiego. Od VII wieku Masada nie była zasiedlona.
Prace archeologiczne na tych terenach prowadzono już w XIX wieku, ale najważniejszych odkryć dokonano w połowie lat 60. XX wieku. Znaleziono: dwa pałace z zachowanymi częściowo malowidłami i mozaikami, jedną z najstarszych i największych na Bliskim Wschodzie łaźnię (zbudowaną wedle wzorów rzymskich), a także łaźnię rytualną - mykwę, oraz synagogę zelotów - najstarszą znaną synagogę z terenu Palestyny. Do dziś nie odnaleziono miejsca pochówku ciał samobójców.
Dla Żydów, dla Izraelczyków, Masada jest więc symbolem heroicznego oporu, walki do końca. Przecież to na jej ruinach żołnierze składają przysięgę wierności i poświęcenia.
→ Masada to bardziej projekt artystyczny niż skończony produkt. „Ideą - mówił Zorn w jednym z nielicznych wywiadów - było stworzenie radykalnej żydowskiej muzyki, nowej żydowskiej muzyki, która nie jest po prostu tradycyjna i zaaranżowana, ale jest muzyką dla Żydów teraz, dziś. Ideą było więc połączenie muzyki Ornette'a Colemana i żydowskich skal".
→ Akustyczne, ale grające na „wysokich obrotach" trio w składzie:
Jamie Saft - fortepian,
Trevor Dunn - kontrabas,
Dan Rieser - perkusja;
→ Charyzmatycznym i ekscentryczny lider zespołu - JAMIE SAFT - pochodzi z nowojorskiego Queensu. Jest wszechstronnym multiinstrumentalistą (fortepian, organy, syntezatory analogowe, gitara, bas) zafascynowanym studyjną techniką dźwiękową, czego dowodem własne studio Frank Booth na Brooklynie.
Na liście muzyków (i zespołów), z którymi współpracował, są m. in.: Bobby Previte, John Zorn, the B-52's, Laurie Anderson, The Beastie Boys, Jerry Granelli, Dave Douglas, Holly Palmer, Marc Ribot's Los Cubanos Postisos, Elysian Fields, Boomish, Antony and the Johnsons, Chocolate Genius, JoJo Mayer's Nerve, E-Z Pour Spout, Cuong Vu, Chris Speed Trio Iffy, Jane Ira Bloom i the Groove Collective. Jako pianista grał podczas nowojorskiej i paryskiej premiery opery Johna Adamsa I Was Looking at the Ceiling and then I Saw the Sky.
Jamie Saft pisze także muzykę do filmów, m.in. do nominowanego do Oskara filmu Murderball I nagrodzonego podczas festiwalu w Sundance (Grand Jury Prize) obrazu God Grew Tired Of Us;
→ Jamie Saft dotychczas wydał pięć solowych płyt, w tym cztery w wytwórni Tzadik (min. Breadcrumb Sins i Sovlanut z Chrisem Speedem, Jimem Blackiem, Jonathanem Maronem); wspólnie z Cuong Vu zrealizował płytę Ragged Jack dla wytwórni Avant. W ubiegłym roku nagrał głośny krążek z kompozycjami Boba Dylana.
→ Jamie Saft jest dziś nazywany jedną z najciekawszych postaci nowojorskiej sceny improwizowanej i neoklezmerskiej.
→ BESTER QUARTET - najlepszy polski zespół klezmerski - po raz pierwszy w Poznaniu!
→ Bester Quartet jest nowym obliczem legendarnego The Cracow Klezmer Band, który powstał w 1997 roku w Krakowie z inicjatywy kompozytora i akordeonisty, Jarosława Bestera;
→ Bester Quartet - czyli fenomen współczesnej muzyki kameralnej i klezmerskiej. Grupę tworzą czterej wykształceni klasycznie wybitni muzycy-instrumentaliści:
Jarosław Bester - akordeon,
Jarosław Tyrała - skrzypce,
Oleg Dyyak - akordeon, klarnet, instrumenty perkusyjne,
Wojciech Front - kontrabas;
→ Bester Quartet łączy w swojej muzyce elementy muzyki klasycznej, jazzowej, awangardowej, czerpie także z dokonań współczesnej kameralistyki. Podstawą ich muzyki tworzącej niepowtarzalne formy instrumentalne i dźwiękowe jest improwizacja;
→ Bester Quartet koncertował w wielu prestiżowych salach oraz klubach muzycznych, m.in. w Polsce, USA, Wielkiej Brytanii, Tajwanie, Czechach, Finlandii, Włoszech, Estonii, Francji, Ukrainie, Węgrzech, Szwecji, Szwajcarii, Austrii, Belgii, Holandii, Niemczech oraz Kanadzie;
Zespół dokonał niezliczonej ilości nagrań dla stacji telewizyjnych i radiowych. Współpracował Z wieloma wybitnymi artystami z kręgu muzyki jazzowej, klezmerskiej i awangardowej, jak: John Zorn, Tomasz Stańko, Grażyna Auguścik, John McLean, Don Byron, Frank London, Jorgos Skolias, Aaron Alexander, Ireneusz Socha i inni;
→ Ich debiutancki album - De Profundis - ukazał się w prestiżowej nowojorskiej wytwórni Tzadik Johna Zorna w 2000 roku. Od tego czasu krakowski zespół nagrał dla nowojorskiej wytwórni jeszcze pięć krążków:
The Warriors [2001]
Bereshit [2003]
Sanatorium under the Sign of the Hourglass [2005]
Balan [2006]
Remembrance [2007]
→ Multiinstrumentalista. Pianista, akordeonista, perkusista, kompozytor, producent muzyczny. Urodził się w Tel Avivie, od 20 lat mieszka w Anglii. Od dziewiątego roku życia uczył się gry na fortepianie w konserwatorium, później na perkusji (m.in. w The David Rich Drumming School). Grał w zespole punkowym (wykonywali covery po hebrajsku), szybko zainteresował się jazzem, był członkiem pierwszego w Izrealu zespołu haevy metalowego. Od 1994 roku został sesyjnym perkusistą, od 1999 roku pisze i nagrywa własną muzykę.
→ Chwalony za niespożytą energię i dzikość, wielką wyobraźnię muzyczną i witalność. Jeden z najbardziej cenionych muzyków sceny neoklezmerskiej. W jego graniu obecne są elementy jazzu (spod znaku free), funky, etno, muzyki cygańskiej, metalowej, progresywnego rocka. I oczywiście tradycja żydowska. A wszystko zanurzone w instrumentalnej wirtuozerii. „To tak jakby ktoś zmieszał Naked City, Franka Zappę, Klezmatics i Fantomasa razem, lub raczej kazał im grać w jednej orkiestrze. Niezwykłe nagranie!" (www.onet.pl)
→ Pierwszym projektem płytowym Koby'ego Israelite to Tequila Girls (1999), pierwszą płytą solową krążek I think therefore I'm not sure (2001). Od 2003 roku współpracuje z wytwórnią Tzadik (Dance of the idiots, Unknown Masada, Mood Swings).
→ Podczas finałowego koncertu usłyszymy Koby Israelite Band w składzie:
Gilad Atzmon - klarnet, saksofon altowy i sopranowy
Ofir Gal - gitara
Sid Gould - trąbka
Marcel Mamaliga - skrzypce
Yaron Stavi - bas
Koby Israelite - perkusja, akordeon, gitary, banjo, bas, klarnet, flety, keyboardy, perkusja, śpiew...
oraz muzyków z zespołów Zakarya, Bester Quartet i Macieja Filipczuka.
→ Twórca grupy muzycznej Lautari, skrzypek, podróżnik. Współpracował z Orkiestrą p.w. Św. Mikołaja oraz zespołami: Hojra, Harom Jó Barát, Labusznik, Hałas Trio, Teatrem Pieśń Kozła i kapelą Domu Tańca. Poznań. Współtwórca grupy Transkapela. Uczestnik projektu Podróżny Kolektyw Skrzypcowy. Stypendysta Ministra Kultury w ramach projektu „Arche Vivum", uczeń skrzypka Kazimierza Meto z Gliny. Inspiracje muzyczne czerpie ze spotkań z tradycyjnymi muzykami podróżując do Rumunii, Gruzji, Albanii, Armenii, na Węgry, Ukrainę, Litwę. Zajmuje się również kulturą i muzyką Romów i Żydów aszkenazyjskich, a także sakralną muzyką polifoniczną.
